جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
178
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
توجه است . سرهنگ استيوارت معتقد است كه آن برج شكارگاه بوده « 1 » و اين نكته بسيار جالبتوجه است كه عين اين برج در دهكده ديگرى كه رادكان نام دارد در بين استرآباد و گز هست كه حاكى است اين نام نه ايرانى است و نه تركى و با منظورى كه از آن ساختمان در نظر بوده بىارتباط نيست . عزيمت به پشته - در بيرون آبادى توقف نموده براى اجير كردن راهنمائى كه ما را تا كلات برساند رمضانعلى را فرستادم ، زيراكه در قوچان از بازرگانى افغانى شنيده بودم كه از آنجا از طريق كوهستان راهى به كلات هست . مردى پيدا شد كه با دريافت سه قران ما را تا پشته كه در شش فرسخى واقع بود راهنمائى كند ، او جلوتر از آنجا را نمىشناخت ، ولى ممكن بود بلد ديگرى در آنجا پيدا كرد . هنگامى كه ما در خارج شهر در مزرعهاى كه از موقوفات امام رضاست توقف كرديم يكى از امناى رادكان كه سيدى با عمامهء سبز و سرپرست امور آن حدود بود با چند نفر افراد شهرى كه دنبالش بودند وارد شد تا كشت توتون آن ناحيه را سركشى كند وى با صداى رسائى خرسندى خود را از وضع محصول اظهار و قصد خود را علنا اعلام داشت كه سال آينده به جاى توتون ، گندم خواهد كاشت . ساعت ده باز به راه افتاديم ، تا آبادى پشته ، راه بس طولانى و طاقتفرسا بود چون آفتاب سخت مىتابيد و باد شديدى بيابان را از كثرت گردوخاك مايهء -
--> ( 1 ) - سرهنگ استيوارت دربارهء رادكان بازمىنويسد كه در اين ناحيه شترهائى از نژاد عالى ديده مىشود و شتر خراسان به مناسبت قد و طاقت زياد معروف است ، پشم دراز دارد و سر و وضع به مراتب بهتر از نژادهاى عرب و ايرانى و بهترين آنها دو كوهان است و نژاد عرب يك كوهانه كه روىهمرفته بهترين نوع است . شتر ايرانى معمولا 320 گيروانكه و شتر هندى 400 گيروانكه بار حمل مىكند ، ولى در خراسان شتر مخصوصى هست كه قادر است 600 تا 700 گيروانكه بار حمل كند . در اين مورد جا دارد كه اين اصلاح يا اشتباه را كه هيچوقت هم درست بر طرف نشده است تكرار كنم كه شتر حيوان يك كوهان را گويند و بختى دو كوهان است . جمازه كه ريشه يونانى دارد به معنى دستهء شتر است و اين نام هم ربطى به كوهان ندارد و گمان مىكنم كه پالگرايو Palgrave گفته بوده است كه نسبت شتر بختى به ساير شترها همان اندازه است كه اسب سوارى ممتاز و خوش - هيكل گردشگاه هايدپارك لندن و اسبهاى حقير و كوچك و معمولى . ( « جمازه » ريشهء يونانى ندارد . منظور نويسنده Dromedary fleet در اين جمله به معناى تند و سريع است و منظور دستهء شتر نيست . مترجم . )